Fridtjof Nansen – arktyczna wyprawa Frama

Pod koniec XIX wieku znano wiele  faktów, wskazujących na to, że lód morski, pokrywający Morze Arktyczne wędruje ze wschodu na zachód – pnie drzew, znajdowane na wybrzeżach Spitsbergenu i wschodniej Grenlandii były identyfikowane jako pochodzące z Syberii, a w lodzie znajdowano fragmenty sprzętów używanych przez wielorybników z okolic Cieśniny Beringa. Decydującym dowodem stały się szczątki  zgniecionego przez lód w okolicach Wysp Nowosyberyjskich amerykańskiego statku Jeannette, które znaleziono na południowo-zachodnim wybrzeżu Grenlandii.

Norweski badacz  polarny Fridtjof Nansen postanowił sprawdzić tę hipotezę i wykorzystać ruch lodów do dotarcia do bieguna północnego. Specjalnie skonstruowanym statkiem Fram, który miał oprzeć się zgnieceniu przez lód, wyruszył w czerwcu 1893 roku z Norwegii wzdłuż północnych wybrzeży Syberii tzw. Przejściem Północno-Wschodnim, pokonanym kilka lat wcześniej przez Nordenskjolda na statku Vega.

Statek zaopatrzony był w zapasy żywności  na 5 lat dla 12-osobowej załogi i sfory psów pociągowych. Sanie z psimi zaprzęgami Nansen zamierzał wykorzystać do wyprawy do bieguna po lodzie, gdyby trasa dryfu statku miała biegun ominąć. Wmarznięty w lód statek stanowił  bezpieczną i wygodną bazę wyprawy. Załoga prowadziła obserwacje meteorologiczne i astronomiczne, wykonywała pomiary głębokości morza i pobierała próby wody oraz organizmów żyjących na lodzie i w jeziorkach wytopiskowych.

Po prawie dwóch latach statek znajdował się jednak daleko od bieguna i dotychczasowa trasa dryfu wskazywała, że do bieguna bardziej się nie zbliży. Nansen zdecydował się wyruszyć do bieguna pieszo – z jednym towarzyszem, zabierając trzy psie zaprzęgi. Planował, że trasa zajmie im około 50 dni, a droga powrotna będzie prowadziła na Ziemię Franciszka Józefa lub Spitsbergen. Brak łączności ze statkiem czynił próby poszukiwania go w drodze powrotnej bardziej ryzykownymi niż długa droga do archipelagów na południu.

Wyruszyli 14 marca 1895 roku, ale po miesiącu wędrówki w bardzo ciężkich warunkach osiągnęli zaledwie 8613’6N. Nansen zdecydował się na powrót. Zatrzymanie się chronometrów spowodowało, że stracili możliwość określania swojego położenia. Wędrówka w coraz trudniejszych warunkach trwała do 6 sierpnia, kiedy, po zwodowaniu ciągniętych dotychczas na saniach kajaków, udało się dopłynąć do wyspy leżącej, jak przypuszczali, w północno-zachodniej części archipelagu Ziemi Franciszka Józefa. Kolejną wyspę udało się zlokalizować na mało dokładnej mapie odkrywcy archipelagu Payer’a.

28 sierpnia Nansen zdecydował się na kolejne zimowanie. W zbudowanej z kamieni i osłoniętej skórami upolowanych morsów ziemiance mieszkali przez następne 8 miesięcy. 19 maja 1896 roku po tygodniu przygotowań  rozpoczęli  podróż katamaranem zbudowanym z dwóch kajaków na południowy-zachód archipelagu, zamierzając stamtąd  popłynąć na Spitsbergen. Jednak 17 czerwca nastąpiła niespodziewana odmiana ich losu – spotkali  Fredericka Jacksona, brytyjskiego polarnika, który na Ziemi Franciszka Józefa przygotowywał swoją wyprawę do bieguna północnego. Statek wyprawy Jacksona Winward zabrał Nansena i Johanssona do Norwegii. 18 sierpnia dotarli do  Hammerfest, a dwa dni później Nansen otrzymał wiadomość, że Fram uwolnił się z lodów na północny-zachód od Spitsbergenu i płynie do Norwegii. Spotkanie nastąpiło 26 sierpnia w Tromso. Podróż Frama wzdłuż wybrzeża Norwegii do Christianii (Oslo) była pasmem entuzjastycznych powitań. W stolicy Nansen i jego załoga zostali przyjęci przez króla Oscara II.

Podróż Frama była ostatnią wyprawą arktyczną Nansena. Został profesorem oceanografii na Uniwersytecie w Christianii, a następnie, korzystając z ogromnej popularności, podjął działalność polityczną – został ambasadorem Norwegii w Wielkiej Brytanii, komisarzem Ligi Narodów do spraw Uchodźców, otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla w 1922 roku.

Mapa: na podstawie F. Nansen, Fram w Arktyce, Wydawnictwo SEL, Kraków 2011.

Polarpedia terms are created by EDU-ARCTIC Consortium, which holds responsibility for quality of translations in following languages: Polish, French, Danish, Norwegian, German, Russian, Italian, unless indicated otherwise. If you see an error - please contact us: edukacja@igf.edu.pl.
European Union flag This project (EDU-ARCTIC) has received funding from the European Union’s Horizon 2020 research and innovation programme under grant agreement No 710240. The content of the website is the sole responsibility of the Consortium and it does not represent the opinion of the European Commission, and the Commission is not responsible for any use that might be made of information contained.
Designed & hosted by American Systems Sp. z o.o.