Kriosfera

Kriosfera është pjesë e sistemit të Tokës që përmban ujë të ngrirë në një formë apo në një tjetër. Uji i ngrirë gjendet në Tokë kryesisht si akull i detit, akulli i liqenit, akulli i lumit, mbulimi i dëborës, akullnajat, kapelet e akullit, fletët e akullit, raftet e akullit dhe toka e ngrirë (e cila përfshin permafrost).

Uji në secilën nga këto nënsisteme mbetet i ngrirë për sasi të ndryshme të kohës. Mbulesa e dëborës dhe akulli i ujërave të ëmbla janë sezonale, që do të thotë se uji zgjerohet dhe tërhiqet me stinët. Shumica e akullit të detit, përveç akullit në Oqeanin Qendror të Arktikut, zgjat vetëm disa vjet nëse nuk është sezonale.

Fletët e akullit dhe akulli terren, megjithatë, mund të mbeten të ngrira për 10,000 – 100,000 vjet në një kohë ose edhe më shumë. Akulli në pjesë të Antarktidës Lindore mund të jetë aq i vjetër sa 1 milion vjet ose më shumë.

Antarktida, sidomos fleta E akullt ne Antarktide, mban 90% të vëllimit të akullit në botë. Hemisfera Veriore, nga ana tjetër, ka zonën më të madhe të borës dhe shkallës së akullit në dimër (ajo merr rreth 23% të sipërfaqes së hemisferës në dimër).

Së bashku, komponentët e Kriosferes luajnë një rol të rëndësishëm në modulimin e sistemit të klimës së Tokës. Dëbora dhe akulli reflektojnë pjesën më të madhe të rrezatimit të marrë nga dielli, duke ndihmuar në rregullimin e temperaturës së planetit. Përveç kësaj, shpërndarja e borës dhe e akullit është e lidhur me ndryshimet e temperaturës rreth Tokës, të cilat drejtojnë erërat dhe rrymat e oqeanit.

Edhe pse e përqendruar në rajonet polare, elementet e kriosferës ekzistojnë në pothuajse të gjitha lartesite mbi nivelin e detit, të cilat i bëjnë ata tregues të dobishëm të ndryshimeve klimatike globale. Të mbledhura së bashku, të gjithe akujt me bazë toke përmbajnë rreth 75% të ujërave të ëmbla të Tokës. Ndërsa ky akull shkrihet, shumica e ujit të prodhuar bën rrugën drejt oqeanit. Ky është një element per studime shkencore, pasi fletët e akullnajave të Grenlandës dhe Antarctides kanë potencialin për të ngritur nivelet globale të detit me 7 dhe 57 metra respektivisht.

Akulli ne the Arctic: © NASA

Polarpedia terms are created by EDU-ARCTIC Consortium, which holds responsibility for quality of translations in following languages: Polish, French, Danish, Norwegian, German, Russian, Italian, unless indicated otherwise. If you see an error - please contact us: edukacja@igf.edu.pl.
European Union flag This project (EDU-ARCTIC) has received funding from the European Union’s Horizon 2020 research and innovation programme under grant agreement No 710240. The content of the website is the sole responsibility of the Consortium and it does not represent the opinion of the European Commission, and the Commission is not responsible for any use that might be made of information contained.
Designed & hosted by American Systems Sp. z o.o.